HISTORIA INFRASTRUKTURA RELACJE, POŁĄCZENIA TABOR

Rok 1948 na liniach kolejowych Śląska Cieszyńskiego (część II)
linia Pawłowice Śląskie - Skoczów - Wisła Głębce
Mateusz Penkala

Jest to drugi z serii artykułów (część pierwsza, część trzecia, część czwarta) opisujących sytuację na liniach kolejowych naszego regionu, z perspektywy służbowego rozkładu jazdy (zeszyt 41) ważnego od 9. maja 1948 roku. Wydawnictwo to zawiera interesujące materiały historyczne, takie jak szczegółowe rozkłady jazdy pociągów (zarówno pasażerskich jak i towarowych), rodzaje stosowanych lokomotyw czy wreszcie informacje na temat stałych ograniczeń prędkości. Podział serii artykułów na części jest identyczny z podziałem rozdziałów w służbowym rozkładzie.

Autor zdaje sobie sprawę, że stacja Pawłowice Śląskie nie leży w granicach Śląska Cieszyńskiego, jednakże dla lepszej czytelności artykułu jak i ze względu na ciekawostki rozkładowe związane z tą stacją, poniższy opis uwzględnia również ten fragment Ziemi Pszczyńskiej.

Stan techniczny i parametry linii

Wykaz ostrzeżeń stałych informuje nas, że zarówno stacja Pawłowice Śląskie jak i Skoczów nie posiadają czynnej blokady stacyjnej. Nie znajdujemy za to ograniczeń prędkości spowodowanych złym stanem torowiska. Jedynie między Wisłą a Głębcami pojawia się informacja o ograniczeniu prędkości do 30 km/h w związku z obecnością dwóch znacznych spadków dochodzących do 26‰ i - jak to określono - wielką ilością przejazdów niestrzeżonych. Z racji trwającej wówczas powojennej odbudowy, znajdujemy informację o trzech obiektach mostowych zabudowanych prowizorycznie: w Chybiu (km. 10,050) i Wiśle (km. 42,434 i 44,055). Kwestia dokładnej lokalizacji tych obiektów nie jest niestety w pełni jednoznaczna. Najwięcej niejasności dotyczy obiektu w Chybiu, który - wszystko na to wskazuje - został wpisany z błędem. W tym kilometrze bowiem nie znajduje się żaden obiekt mostowy. Musiałoby to być gdzieś w okolicach odgałęzienia linii 157 od linii 93 (w kierunku Strumienia), bowiem stacja Chybie rozciąga się od kilometra 10,184 do 11,847. Występuje co prawda kilka przepustów w okolicy tego kilometra ale trudno mówić tutaj o moście. Znaczący obiekt mostowy (most kratownicowy na Wiśle) znajduje się dopiero w kilometrze 6,440. Trudno tutaj o jednoznaczną interpretację. Równie niejednoznaczna jest sprawa z lokalizacją mostów w Wiśle. Obecny kilometraż na linii 191 liczony jest od stacji Goleszów. Wówczas stacja ta znajdowała się w kilometrze 30,65. Wystarczy więc odjąć tą wartość od kilometraży podanych w wykazie. Uzyskamy wówczas odpowiednio: 11,784 i 13,405. W przypadku pierwszego obiektu, najlepiej „pasuje” most w kilometrze 11,779. W przypadku drugiego mamy dwie możliwości do wyboru: most w kilometrze 13,847 lub 14,071 (mniejsza różnica każe przypuszczać, że chodzi o ten pierwszy obiekt).

Dopuszczalna prędkość drogowa dla pociągów osobowych na poszczególnych odcinkach wynosiła:

Pawłowice Śląskie - Skoczów - 40 km/h
Skoczów - Ustroń - 50 km/h
Ustroń - Wisła - 40 km/h
Wisła - Wisła Głębce - 30 km/h

Analogicznie, dla pociągów towarowych prędkości te wynosiły odpowiednio:

Pawłowice Śląskie - Skoczów - Wisła - 40 km/h
Wisła - Wisła Głębce - 30 km/h

W rozkładzie obowiązywał następujący wykaz posterunków (pisownia oryginalna. W nawiasie podano tzw. „kilometraż oznaczony na linii”):
Wisła Głębce (50,90)
Dziechcinka p.o. (47,41)
Wisła (45,75)
Obłaziec p.o. (42,38)
Polana (40,30)
Ustroń (36,03)
Goleszów (30,65)
Skoczów (24,38)
Pierściec p.o. (19,71)
Chybie (11,27)
Strumień (5,54)
Pawłowice Śląskie (0,00)

Ruch osobowy

W ruchu osobowym, na omawianej linii kursowało 9 pociągów pasażerskich miejscowych i 24 pociągi pasażerskie podmiejskie. Zestawienie istotnych informacji na ich temat przedstawiono w tabelach 1-3. Celem poprawienia czytelności, zestawienia podzielono w zależności od tego, którego fragmentu linii dotyczyła relacja pociągu.

Tabela 1. Zestawienie informacji o pociągach pasażerskich kursujących w pełnej relacji do Wisły na podstawie służbowego rozkładu jazdy ważnego od 9 maja 1948 roku.
Numer pociągu Odjazd ze stacji początkowej Przyjazd do stacji docelowej Uwagi
811/813 Katowice 6:40 Wisła Głębce 10:29 Dzielenie składu w Pawłowicach Śl.
814/812 Wisła Głębce 5:10 Katowice 8:52 Łączenie składu w Pawłowicach Śl.
817/815 Katowice 18:06 Wisła Głębce 21:59 Dzielenie składu w Pawłowicach Śl.
816/818 Wisła Głębce 17:41 Katowice 21:26 Łączenie składu w Pawłowicach Śl.
2539 Pawłowice Śl. 5:40 Wisła Głębce 8:06 Dłuższe postoje:
Skoczów: 13'
Goleszów: 25'
2540 Wisła Głębce 8:15 Pawłowice Śl. 10:54 Dłuższe postoje:
Wisła: 10'
Goleszów: 46'
2545 Pawłowice Śl. 15:16 Wisła 16:45 Dłuższe postoje: Skoczów: 4'

Tabela 2. Zestawienie informacji o pociągach pasażerskich kursujących w krótkich relacjach na odcinku Goleszów - Wisła Głębce na podstawie służbowego rozkładu jazdy ważnego od 9 maja 1948 roku.
Numer pociągu Odjazd ze stacji początkowej Przyjazd do stacji docelowej Uwagi Czas jazdy + postoje [min.]
2434 Wisła 4:38 Goleszów 5:05 Wagony 3 kl. 24 + 3
2435 Wisła 4:36 Wisła Głębce 4:58 Wagony 2 i 3 kl. 21 + 1
2436 Wisła Głębce 6:29 Goleszów 7:05 Wagony 3 kl. 31 + 5
2437 Goleszów 5:28 Wisła Głębce 6:20 Wagony 3 kl.
Postój w Ustroniu: 6'
42 + 10
2438 Wisła Głębce 9:12 Wisła 9:24 Wagony 3 kl. 11 + 1
2439 Goleszów 8:05 Wisła 8:35 Wagony 3 kl. 27 + 3
2440 Wisła Głębce 11:15 Goleszów 12:00 Wagony 2 i 3 kl.
Postój w Wiśle: 5'
36 + 9
2441 Goleszów 12:35 Wisła Głębce 13:32 Wagony 2 i 3 kl.
Postój w Wiśle: 5'
48 + 9
2442 Wisła Głębce 14:02 Goleszów 14:47 Wagony 2 i 3 kl. Postój w Wiśle: 5' 36 + 9
2443 Goleszów 15:30 Wisła 16:00 Wagony 2 i 3 kl. 27 + 3
2444 Wisła 17:02 Goleszów 17:30 Wagony 2 i 3 kl. 36 + 9
2445 Goleszów 18:00 Wisła 18:36 Wagony 3 kl.
Postój w Ustroniu: 7'
27 + 9
2446 Wisła 19:36 Goleszów 20:04 Wagony 3 kl. 25 + 3
2447 Goleszów 22:00 Wisła Głębce 23:04 Wagony 3 kl.
Postój w Wiśle: 12'
48 + 16
2448 Wisła Głębce 22:28 Goleszów 23:20 Wagony 3 kl.
Postój w Wiśle: 12'
36 + 16
2449 Goleszów 23:52 Wisła 0:22 Wagony 3 kl. 27 + 3
2444A Wisła Głębce 16:38 Wisła 16:50 Wagony 2 i 3 kl. 11 + 1
2445A Wisła 17:08 Wisła Głębce 17:30 Wagony 2 i 3 kl. 21 + 1

Tabela 3. Zestawienie informacji o pociągach pasażerskich kursujących w krótkich relacjach na odcinku Pawłowice Śląskie - Skoczów, na podstawie służbowego rozkładu jazdy ważnego od 9 maja 1948 roku.
Numer pociągu Odjazd ze stacji początkowej Przyjazd do stacji docelowej Uwagi Czas jazdy + postoje [min.]
2515/2516 Dziedzice 4:37 Pawłowice Śl. 5:22 Wagony 3 kl.
Postój w Chybiu: 4'
bd.
2541 Pawłowice Śl. 11:18 Skoczów 12:03 Wagony 3 kl. 42 + 3
2543 Chybie 14:27 Skoczów 14:50 Wagony 3 kl. 22 + 1
2544 Chybie 14:35 Pawłowice Śl. 14:54 Wagony 3 kl. 18 + 1
2546 Skoczów 15:16 Pawłowice Śl. 16:05 Wagony 3 kl.
Postój w Chybiu: 8'
39 +10
2547 Pawłowice Śl. 16:40 Chybie 17:00 Wagony 3 kl. 19 + 1
2548 Chybie 17:31 Pawłowice Śl. 17:51 Wagony 3 kl. 19 + 1
2549/2548A Pawłowice Śl. 18:39 Dziedzice 19:33 Wagony 3 kl.
Postój w Chybiu: 13'
bd.

Z lektury służbowego rozkładu jazdy dla omawianej linii, nie wynika bezpośrednio fakt, że kursowały bezpośrednie pociągi Katowice - Wisła Głębce - Katowice. W rozkładzie tym pociągi 813, 814, 815, 816 wpisane są jako pociągi kursujące w relacji Pawłowice Śl. - Wisła Głębce - Pawłowice Śl. Jednakże uważna lektura sieciowego rozkładu jazdy (lato 1948), pokazuje przy tych pociągach oznaczenia mówiące, że są to bezpośrednie pociągi Katowice - Wisła Głębce - Katowice. Dokładne prześledzenie tabel rozkładu jazdy ukazuje rzeczywisty charakter tego połączenia. Wszystko bowiem wskazuje na to, że pociągi z/do Wisły były łączone/rozłączane w Pawłowicach z pociągami do/z Cieszyna. Zobaczmy jak wyglądało to w szczegółach:

Tabela 4. Szczegółowe przyjazdy i odjazdy poszczególnych grup wagonów z Pawłowic Śl. dla pociągów z Katowic.
Numer pociągu Odjazd z Katowic Przyjazd do Pawłowic Śl. Odjazd z Pawłowic pociągu do Cieszyna (przez Jastrzębie) Odjazd z Pawłowic pociągu do Wisły Głębce (przez Strumień)
811 6:40 8:17 8:22 8:30 (jako poc. 813)
815 18:06 19:35 19:43 20:00 (jako poc. 815)

Tabela 5. Szczegółowe przyjazdy i odjazdy poszczególnych grup wagonów z Pawłowic Śl. dla pociągów do Katowic.
Numer pociągu Odjazd z Wisły Głębce Przyjazd do Pawłowic Śl. Przyjazd do Pawłowic pociągu z Cieszyna (przez Jastrzębie) Odjazd z Pawłowic pociągu do Katowic (przez Żory, Orzesze)
814 5:10 7:08 7:13 7:23
816 17:41 19:30 19:41 19:52

Pociągi 811 i 815 z Katowic, w sieciowym rj oznaczone są jako bezpośrednie pociągi do Cieszyna. Na odcinku Katowice - Pawłowice Śl. kursują one jako pociągi przyspieszone m.in. bez postoju w Katowicach Brynowie, Mokrym Śl. (obecnie Łaziska Górne) czy Bradzie (obecnie Łaziska Górne Brada) przez Orzesze i Żory. Po przyjeździe do Pawłowic, najprawdopodobniej w pierwszej kolejności miało miejsce odczepienie wagonów jadących do Wisły, bowiem po niedługim czasie (5 i 8 minut odpowiednio dla pociągów 811 i 815) odjeżdżał pociąg z grupą wagonów do Cieszyna (przez Jastrzębie, Zebrzydowice). W międzyczasie podpinano najprawdopodobniej lokomotywę do grupy wagonów do Wisły z drugiej strony składu (jazda przez Pawłowic w kierunku Chybia wiąże się ze zmianą czoła pociągu). Z tego względu postój dla wagonów jadących do Wisły był dłuższy i wynosił 13 i 25 minut odpowiednio dla pociągów 813 i 815. W przeciwnym kierunku (Tabela 5) „rytuał” wyglądał w ten sposób, że jako pierwszy przyjeżdżał pociąg z Wisły, następnie przyjeżdżał pociąg z Cieszyna po czym formowany był skład do Katowic. W tym przypadku wagonami doczepianymi prawdopodobnie były wagony z Wisły (konieczność zmiany kierunku jazdy), bowiem pociągi te miały założone 15 i 22 minuty postoju (dla pociągów z Cieszyna czasy te były krótsze i wynosiły odpowiednio 10 i 11 minut). Wszystko to jest o tyle ciekawe, że przecież istniała łącznica Dębina - Studzionka, która pozwalała ominąć Pawłowice i tym samym skrócić czas jazdy pociągów do/z Wisły a pomimo tego pociągi "zjeżdżały" do Pawłowic. Jak długo trwał taki stan rzeczy? O tym szerzej w poniższej dygresji (oddzielonej, bowiem niezwiązanej bezpośrednio z rokiem 1948):

W rozkładzie jazdy na lato 1953 roku, dzielenie składów z Katowic w Pawłowicach ma nadal miejsce. Co więcej, pociąg z Katowic prowadzi bezpośredni wagon sypialny z Warszawy do Wisły. W letnim rozkładzie z 1954 roku, pojawia się po raz pierwszy jedna para pociągów rel. Wisła (Uzdrowisko) - Katowice, która kursuje przez Chybie (zmiana kierunku jazdy) i dalej przez Zabrzeg, Pszczynę. W letnim rozkładzie z 1955 roku, bezpośredni wagon sypialny z Warszawy kursuje już do Wisły przez Chybie (ze zmianą kierunku jazdy) jednak dwie pary pociągów osobowych nadal jeżdżą przez Pawłowice (wciąż jako "do Cieszyna i Wisły"). Ostatni raz pociągi z Katowic do Wisły (i Cieszyna) przez Pawłowice kursowały w rozkładzie jazdy 1967/1968.

Wszystkie pociągi kursujące na tej linii prowadziły parowozy serii Tr203, wywodzące się z amerykańskiej serii S160, która trafiła na PKP w ramach powojennej pomocy UNRRA.

Uwagę zwracają także wydłużone czasy postojów (Tabela 1). Pociąg 2540 z Wisły do Pawłowic stoi aż 46 minut w Goleszowie. Nie ma w tym jednak nic nadzwyczajnego, przy intensywnym ruchu osobowym i towarowym na liniach jednotorowych.

Ruch towarowy

Wszystkie pociągi towarowe na tej linii prowadzone były parowozami serii Ty2. Poniżej, w tabeli 6 przedstawiono maksymalne dopuszczalne obciążenia i ilość osi dla pociągów towarowych kursujących tą trasą.

Tabela 6. Dopuszczalne obciążenia i maksymalne długości dla pociągów towarowych na linii Pawłowice Śl. - Skoczów - Wisła Głębce na podstawie służbowego rozkładu jazdy ważnego od 9 maja 1948 roku.
Odcinek Największe obciążenie
(w tonach)
Maksymalna ilość osi
W kierunku parzystym W kierunku nieparzystym W kierunku parzystym W kierunku nieparzystym
Pawłowice Śl. - Chybie 1100 1400 120 120
Chybie - Skoczów 1000 850 60 60
Skoczów - Goleszów 850 850 60 60
Goleszów - Wisła 950 850 40 40
Wisła - Wisła Głębce 500 350 28 28

Jak widać w tabeli 6, z racji dużego nachylenia linii, dla jazdy w kierunku Głębiec dopuszczalne maksymalne obciążenie pociągu to tylko 350 ton.

W rozkładzie dla omawianej linii znajdujemy wyłącznie pociągi towarowe zbiorowe. Szczegółowe informacje dotyczące tych pociągów przedstawiono w Tabeli 7.

Tabela 7. Zestawienie informacji o pociągach towarowych zbiorowych dla linii Pawłowice Śl. - Skoczów - Wisła Głębce na podstawie służbowego rozkładu jazdy ważnego od 9 maja 1948 roku.
Numer pociągu Odjazd ze stacji początkowej Przyjazd do stacji docelowej Masa pociągu Uwagi
2370 Cieszyn 4:26 Dziedzice 11:30 850 ton Kurs przez Goleszów, Pierściec, Chybie.
Od Chybia masa pociągu 1000 ton.
Dłuższe postoje:
Goleszów 220'
Skoczów 39'
Chybie 52'
Brak postoju w Pierśćcu.
2371 Dziedzice 20:30 Cieszyn 1:34 850 ton Kurs przez Chybie, Pierściec, Goleszów.
Dłuższe postoje:
Chybie 62'
Skoczów 31'
Goleszów 99'
Brak postoju w Pierśćcu.
2470 Wisła Głębce 1:40 Bielsko 9:16 500 ton Od Goleszowa masa pociągu 950 ton.
Dłuższe postoje na odc. Wisła Głębce - Goleszów:
Wisła 40'
Polana 15'
Ustroń 45'
Goleszów 85'
2471 Bielsko 17:24 Wisła Głębce 1:03 800 ton Od Wisły masa pociągu 350 ton.
Dłuższe postoje na odc. Goleszów - Wisła Głębce:
Goleszów 90'
Ustroń 75'
Polana 15'
Wisła 64'
2374 Cieszyn 16:40 Dziedzice 0:45 850 ton Kurs przez Goleszów, Pierściec, Chybie.
Od Chybia masa pociągu 1000 ton.
Dłuższe postoje:
Goleszów 50'
Skoczów 67'
Pierściec 10'
Chybie 235'
2375 Dziedzice 10:25 Cieszyn 15:24 850 ton Kurs przez Chybie, Pierściec, Goleszów.
Dłuższe postoje:
Chybie 62'
Skoczów 27'
Goleszów 95'
Brak postoju w Pierśćcu.
2599 Pawłowice Śl. 22:30 Chybie 23:15 bd. Postój w Strumieniu 15'.
Nieoznaczony jako zbiorowy.
2598 Chybie 20:50 Pawłowice Śl. 21:33 bd. Postój w Strumieniu 13'.
Nieoznaczony jako zbiorowy.

Do „rekordzistów” można zaliczyć pociągi 2374, 2370 z postojami odpowiednio po 235 i 220 minut.

Rozkład jazdy pociągów towarowych (niebędących zbiorowymi) z Wisły do Ustronia i z powrotem można obejrzeć tutaj. Oprócz godzin kursowania, zawarto tam również informacje jakimi parowozami (od których pociągów) prowadzone były te składy. Uważna lektura rozkładu w załączonym pliku pozwala natrafić na dwukrotne przekręcenie w druku nazwy „Goleszów” (jako „Golezsów” i „Gołoszów”).

Dostępna kolejna część tej serii artykułów, pt.: „Linia Dziedzice - Zebrzydowice”
Copyright © Koleje Śląska Cieszyńskiego 2007-
W górę strony