HISTORIA RELACJE, POŁĄCZENIA

"Olza", "Cieszynka"

Błażej Forjasz

Tablica kierunkowa "Olzy"
Olza - nazwa ta przeciętnemu mieszkańcowi Ziemi Cieszyńskiej wskazuje rzekę graniczną z Republiką Czeską. Wiele osób wie, że jest dopływem Odry, trochę może mniej, że swój początek bierze w Polsce (w okolicach Istebnej). Dla osób odwiedzających, czy mieszkających w Cieszynie dodatkowo symbolizowała szczelną granicę państwową, z pieszym ruchem jednokierunkowym na obu mostach (zniesionym dopiero 1 maja 2004) i kolejkami (czasami nawet długimi). Na szczęście dla nas od 21 grudnia 2007 roku granica przestała istnieć.

Tymczasem niewiele osób, czy nawet pasażerów wie, że taką nazwę nosił chyba najbardziej związany (w ostatnich latach) z naszą ziemią pociąg międzynarodowy (chociaż początkowo taki nie był).

Pierwszy kurs "Olzy"
Jego historia rozpoczęła się na początku obowiązywania rozkładu jazdy 1994/5 (28 maja 1994). Wtedy to uruchomiono pociąg przyspieszony relacji Katowice - Cieszyn zatrzymujący się tylko w Katowicach Ligocie, Tychach, Pszczynie, Skoczowie oraz w Goleszowie (wszędzie postoje jednominutowe), złożony z dwóch jednostek EN57, mających podwyższony standard i charakteryzujących się zewnętrzną malaturą w kolorach kości słoniowej i czerwonym (warto dodać, że jednostki te jeździły wtedy również na obiegu pociągu pospiesznego relacji Katowice - Busko Zdrój, przez Sosnowiec i dalej CMK). "Olza" od początku kursowania przyjeżdżała w godzinach porannych do nadolziańskiego grodu i wracała po południu z powrotem. Dzięki małej liczbie postojów i standardowi stanowił całkiem dobre (i frekwencyjne) połączenie komunikacyjne Cieszyna i Katowic. Już w następnym rozkładzie jazdy wydłużono ten pociąg do Czeskiego Cieszyna.

"Olza" w grudniu 2005
Rozkład jazdy 1996/7 przyniósł polepszenie oferty tego pociągu, ponieważ wydłużono jego trasę aż do słowackiej Żyliny (Žilina)! Pomysł ten był ze wszech miar słuszny, gdyż z Górnego Śląska można było dostać się bezpośrednio do atrakcyjnych turystycznie miejsc w okolicach Jabłonkowa (Jablunkov), Czadcy (Čadca), no oczywiście do Żyliny, która dodatkowo jest dużym węzłem kolejowym na magistrali Bratysława - Koszyce. Zmieniono także skład - postawiono tym razem na skład wagonowy. Odtąd międzynarodowy pociąg złożony był z dwóch wagonów 2 klasy i jednego 1 klasy, ciągniętej przez popularne "Angliki" (lokomotywy serii EU07) z lokomotywowni Katowice. Zmiana lokomotywy następowała podczas ok. 20 minutowego postoju na stacji w Czeskim Cieszynie (Český Těšín) na czeską maszynę serii 163. Natomiast nasza lokomotywa czekała sobie na kurs powrotny na żeberku od strony ulicy Dworcowej (Nádražní). Trzeba przyznać, że nasza kolej (a konkretnie katowicka wagonownia) wystawiła swoje najlepsze wagony i naprawdę nie musieliśmy się wstydzić np. przed zagranicznymi gośćmi jadącymi tym pociągiem. Standard ich był bardzo wysoki.

W tym czasie nasza "Olza"" powiększyła się o dwa czeskie wagony, kursujące w relacji Żylina - Bogumin (Bohumín) rozłączanych w Czeskim Cieszynie i dalej jadące jako osobny pociąg osobowy. Wagony te zaczęły jeździć prawdopodobnie jeszcze przed rokiem 2002. Później jednak pociąg nasz wzbogacił się również po polskiej stronie o dwa wagony jadące już całą trasą (zlikwidowano natomiast czeskie wagony bezpośrednie do Bogumina).

"Olza" w lutym 2004
Ważnym momentem w historii pociągu jest jego przekwalifikowanie wraz z wejściem rozkładu jazdy 2004/5 (12 grudnia 2004) na terenie Polski na kategorię osobowy - przyspieszony. Frekwencja oczywiście wzrosła (uczniowie, studenci, ludzie jeżdżący do pracy). Nie oszukujmy się, na wcześniejsze zapełnienie (przyjeżdżało z zagranicy parę osób, w Cieszynie dosiadało się kilkanaście) miała wpływ cena biletu i niestety prędkości. W naszym regionie szczególnie silnie widać postępującą degradację infrastruktury kolejowej, która zaczęła się "sypać" na początku lat 90. Kto dziś pamięta, że z Bronowa (posterunek odgałęźny na magistrali Czechowice-Dziedzice - Zebrzydowice) do Skoczowa jechało się z prędkością 80 km/h, czy z Cieszyna do Goleszowa 50 km/h? Po zmianie kategorii w Cieszynie dosiadało się ok. 40 osób, co wskazuje na dobry pomysł osób odpowiedzialnych za rozkład jazdy w naszym województwie.

"Olza" w lutym 2006
Kolejnym "rewolucyjnym" rozkładem jazdy był wprowadzony 11 grudnia 2005 roku edycji 2005/6. Niestety skrócono pociąg tylko do relacji Czeski Cieszyn - Katowice. Najprawdopodobniej było to związane z tym, że na odcinku Czeski Cieszyn - Żylina "Olza" kursowała zbyt blisko innego pociągu pospiesznego do Żyliny, przez co nie miała zbyt dobrej frekwencji. Przesunięto ją rano o około 30 minut wcześniej oraz (najważniejsze) założono postoje na wszystkich stacjach i przystankach między Cieszynem a Chybiem Mnichem. Był to bardzo dobry pomysł - umożliwiono dojazd pociągiem do stolicy powiatu naprawdę wielu osobom (uczniom, pracownikom, dojazdy fakultatywne) z mniejszych miejscowości, szczególnie, że powrót pociągu występował po godzinie 15 z Cieszyna. Zmieniono również skład wracając do jednostek EN57 (tym razem pojedynczej). Założono, że będzie kursować w tym pociągu jednostka zmodernizowana (tudzież o podwyższonym standardzie). Czas pokazał, że plany czasami niezbyt pasują do rzeczywistości.

"Olza" w maju 2006
W następnym rozkładzie jazdy przesunięto o godzinę odjazd pociągu powrotnego z Cieszyna. Było to spowodowane tym, że skład tego pociągu, zamiast stać w Cieszynie 5 godzin, wykonywał kurs na jednej parze na trasie do Bielska. Jako ciekawostkę dodam, że przez dłuższy czas w 2007 roku kursowała tutaj jednostka EN57-1945, która przyjechała do nas aż ze Szczecina. Następnie przeszła pod skrzydła Śląskiego Zakładu Przewozów Regionalnych.

W rozkładzie jazdy 2007/8 raczej niedużo się zmieniło w kształcie oferty tego pociągu (lekko wydłużył się czas jazdy w obie strony). Najważniejszą zmianą (lecz dla zwykłego pasażera praktycznie niezauważalną) była zmiana nazwy pociągu na "Cieszynka". Nazwa ta wywodzi się od (miejmy nadzieję, że PKP to właśnie miało na myśli) ozdobnej strzelby myśliwskiej wykonywanej w Cieszynie od 2 poł. XVI wieku.

W rozkładzie jazdy edycji 2008/9 w miesiącu lutym miała miejsce ciekawa sytuacja. Dzięki zamknięciu jednego toru między Tychami a Pszczyną skład "Cieszynki" jechał z Katowic do Goleszowa razem (więcej w reportażu Rozłączanie EN57 w Goleszowie) ze składem pociągu nr 311 i na goleszowskiej stacji odbywało się rozłączanie tych jednostek elektrycznych. Powinno to być w ramach oszczędności realizowane przez cały czas. Dość niespodziewanie pociąg ten, kursujący od początku swojego istnienia przez Skoczów i Goleszów zakończył swój żywot na końcu obowiązywania rozkładu jazdy edycji 2008/9 (12 grudnia 2009), jednocześnie skazując na bezruch odcinek Goleszów - Czeski Cieszyn.

Pociąg Cieszyn - Katowice - Cieszyn
Jednakże w następnym rozkładzie jazdy uruchomiono pociąg przyspieszony relacji Cieszyn - Katowice - Cieszyn, kursujący przez Zebrzydowice (poprawiając niejako przy okazji ofertę na tej linii). Pociąg ten wyjeżdżał przed 10 rano z Katowic, a wracał z Cieszyna o podobnej porze co dawniej "Cieszynka". Dzięki skróceniu czasu przejazdu pociąg ten skutecznie rywalizował z komunikacją autobusową na tej trasie, aczkolwiek dla większej popularności połączenia kolejowego należałoby wprowadzić promocję taryfową.

Stało się jednak inaczej. Mimo zmiany nazwy na szumną jaką była nazwa..."Kamrat" pozostałe działania spółki Przewozy Regionalne polegały na jak największym wydłużeniu czasu przejazdu tego pociągu (dodanie postojów między innymi na przystanku, z którego korzystają pracownicy kolei jakim jest Zabrzeg Czarnolesie, czy wjazdem do Czechowic-Dziedzic) do przeszło 2 godzin, co przy silnej konkurencji przewoźnika drogowego jadącego 50 minut szybciej spowodowało coraz większy odpływ pasażerów tego pociągu, a w rezultacie doprowadziło do tradycyjnego ówcześnie praktykowanego rozwiązania problemu nierentowności jakim była likwidacja połączenia w grudniu 2011 roku.

Na szczęście pierwotna nazwa tego pociągu będzie cały czas istnieć w sercu autora tego artykułu i będzie tak pewnie również dla wielu miłośników i pracowników kolei, czy w końcu samych pasażerów, dla których nazwa będzie się zawsze kojarzyć z porannym szybkim pociągiem z Katowic w kierunku Cieszyna wracającym na Górny Śląsk po południu...

Edycja rozkładu jazdy Relacja Termin kursowania Zestawienie Czas przejazdu Katowice - Cieszyn/Cieszyn - Katowice Uwagi
1994/1995 Katowice - Cieszyn - Katowice Dni robocze oprócz sobót 2xEN57 (podwyższony standard) 1 h 29 min/
1 h 28 min
Pociąg przyspieszony
1995/1996 Katowice - Český Těšín - Katowice Dni robocze oprócz sobót 2xEN57 (podwyższony standard) 1 h 35 min/
1 h 41 min
1996/1997 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie EU07+2B+A (kolejność wagonów w stronę Żyliny) 1 h 29 min/
1 h 40 min
Zmiana kategorii na pociąg pospieszny
1997/1998 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie EU07+2B+A 1 h 29 min/
1 h 34 min
1998/1999 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie oprócz 24.XII.1998 - 2.I.1999 EU07+2B+A 1 h 40 min/
1 h 35 min
Wydłużenie czasu jazdy z powodu obniżenia prędkości na szlaku Cieszyn - Goleszów do 30 km/h
1999/2000 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie oprócz 24.XII.1999-1.I.2000 i 22-24.IV.2000 EU07+2B+A 1 h 40 min/
1 h 35 min
2000/2001 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie oprócz 24.XII.2000 - 1.I.2001 EU07+2B+A 1 h 40 min/
1 h 58 min
W kursie do Katowic założony 22 min. postój w Goleszowie - skomunikowanie i przepuszczanie pociągu nr 6634 rel. Goleszów - Bielsko Biała Główna (2xEN57)
2001/2002 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie oprócz 27-31.XII.2001 EU07+2B+A 1 h 44 min/
1 h 42 min
Wagony bezpośrednie rel. Żylina - Bogumin (2 wagony drugiej klasy ČD) kursujące w dni robocze oprócz 27-31.XII, z Czeskiego Cieszyna jako osobny pociąg (nie zatrzymuje się na stacjach Chotěbuz i Louky nad Olší)
2002/2003 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie oprócz 24-31.XII.2002 EU07+2B+A 1 h 42 min/
1 h 36 min
Wagony bezpośrednie Żylina - Bogumin kursujące codziennie
2003/2004 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie oprócz niedziel oraz 24-31.XII.2003 EU07+4B+A (kolejność wagonów w stronę Żyliny) 1 h 49 min/
1 h 51 min
Wydłużenie czasu jazdy z powodu obniżenia prędkości na odc. Chybie Mnich - Skoczów do 30 km/h
2004/2005 Katowice - Žilina - Katowice Codziennie oprócz niedziel oraz 24-31.XII.2004, natomiast kursuje 2.I.2005 EU07+4B+A 1 h 50 min/
1 h 47 min
Zmiana kategorii na przyspieszony
2005/2006 Katowice - Český Těšín - Katowice Codziennie oprócz niedziel oraz od 24.XII.2005 do 1.I.2006 1xEN57 (podwyższony standard) 2 h 3 min/
2 h 8 min
Skład "Olzy" przez cały dzień stoi w Cieszynie - ujawniony podsył składu do (z) Cieszyna jako poc. nr 2224 i 2227. Wydłużenie czasu przejazdu spowodowane zatrzymywaniem się na wszystkich stacjach i przystankach między Cieszynem a Chybiem Mnich, a także obniżeniem prędkości na linii Bronów - Bieniowiec z 60 do 30 km/h
2006/2007 Katowice - Český Těšín - Katowice Codziennie oprócz 25.XI.2006 i 8.IV.2007 1xEN57 (podwyższony standard) 1 h 58 min/
2 h 6 min
Obieg składu "Olzy" w pociągach do (z) Bielska nr 2222 oraz 2223
2007/2008 Katowice - Český Těšín - Katowice Codziennie oprócz 25.XII.2007 i 23.III.2008 1xEN57 (podwyższony standard) 2 h 9 min/
2 h 2 min
Zmiana nazwy na "Cieszynka"
2008/2009 Katowice - Český Těšín - Katowice Codziennie oprócz 25.XII.2008 i 12.IV.2009 1xEN57 2 h 9 min/
2 h 2 min
2009/2010 Katowice - Cieszyn - Katowice Codziennie oprócz 25,26.XII.2009, 01,02.I.2010 05.IV.2010 1xEN57 1 h 45 min/
1 h 44 min
Kursuje przez Zebrzydowice. Odjazd ze stacji Katowice przesunięty na 09:42
2010/2011 Katowice - Cieszyn - Katowice Codziennie 1xEN57 2 h 6 min/
2 h 12 min
Zmiana nazwy na "Kamrat". Likwidacja połączenia po zakończeniu obowiązywania rozkładu (ostatni dzień kursowania 10.XII.2011)

Objaśnienia:

A - wagon 1 klasy
B - wagon 2 klasy

Rozkład jazdy 2001/2002 - przejściowy, wydłużony - obowiązywał 10.VI.2001 - 14.XII.2002

W opracowaniu korzystano z Sieciowych Rozkładów Jazdy Pociągów PKP i ČD (edycje 1994/95 - 2009/10) oraz materałów własnych (notatki, fotografie itp.)

Dziękuję kol. Tomaszowi Żakowskiemu za materiał zdjęciowy dotyczący tego pociągu i zgodę na jego opublikowanie.

Copyright © Koleje Śląska Cieszyńskiego 2007-
W górę strony